UYKU SORUNU VE UYKU EĞİTİMİ

UYKU SORUNU VE UYKU EĞİTİMİ
27 Ağustos 2017

Uyku sorunu genellikle yanlış beslenme, düzensiz uyku saatleri gibi birçok sebep sonucu, çocuğun biyolojik saatinin, uykuya adapte olamaması sonucu ortaya çıkan bir sorundur.
Hemen hemen her aile uyku sorunu yaşar. Son zamanlarda uyku sorunu yaşayan anneler için çok popüler olan bir eğitim var; uyku eğitimi.
Uyku eğitimi konusunda pek çok anne fikir çatışması yaşamakta, kimisi asla alınmaması gerektiği, kimisi kesinlikle gerekli olduğu konusunda fikir ayrılığı yaşamaktadır.
Öncelikle bilinmesi gerekir ki; bu eğitim (bir uzmandan yardım alma, belli saatlerde mutlaka düzenli uyutma, her gün sekmeden robot gibi uyumasını sağlamaya çalışma vb.) asla şart bir eğitim değildir. Aile çok gerekli görüyorsa elbette ki alabilir. Ancak bu eğitimi veren kişi ve kurumların bu eğitimi sanki zorunluymuş gibi sunması çok etik bir tutum değildir.
Uyku sorunu annelerin yaşadığı en büyük sorunlardan biridir.
Gecelerce uyumayan/uyutmayan bebekler, uykusuzluktan dolayı huzursuzluk yaşayan, ağlayan, iştahsızlaşan bebekler ailelerin en büyük kabusu oluyor.
Çocuğa uyku eğitimi verilmeden önce (uyku düzeni oluşturulmadan önce) ilk olarak bilinmesi gereken şey; çocuğun neden uyumadığıdır.
ÇOCUĞUN GECE YA DA GÜNDÜZ YETERİNCE UYUMAMASININ MUHTEMEL SEBEPLERİ:
. Uyku ortamının kendisine uygun olmaması,
. Yatağın aşırı sert ya da yumuşak olması,
. Yastığının çok yüksek ya da sert olması,
. Hoşlanmadığı halde odasının aşırı gürültülü ya da aşırı sessiz olması,
. Odasında tek başına yatmaktan korkması,
. Üzerine örtülen örtünün çok ağır olması,
. Örtünün bebeği yeterince ısıtmaması,
. Uykudan önce çocuğa enerji verecek şekerli yiyecekler yedirilmesi,
. Odanın aşırı sıcak ya da aşırı soğuk olması,
. Gaz sancısı,
. Kolik olma durumu,
. Diş çıkarma,
. Çocuğun uyuduğu odada canlı saksı bitkisi bulundurma,
. Anne babanın çok tartışarak çocuğu huzursuz uyutmaya çalışması,
. Çocuğun taciz, istismar gibi olumsuz durumlara maruz kalması,
. Kardeş kıskançlığı,
. Stres gibi birçok sebepten kaynaklanabilir. Ebeveynlerin bilmesi gereken çocuğu gözlemleyerek bu sorunun neden kaynaklandığını anlamaya çalışmaktır. Eğer bütün koşullar uygun olduğu halde çocuk hala uyumamakta ısrarcıysa ebeveynlerin bir uzmandan uyku eğitimi konusunda yardım alması yerinde bir davranış olacaktır.

 

UYKU SORUNU;
. Gereğinden geç saatte uyuma,
. Uykuya direnme,
. Ağlayarak uyuma,
. Uyumamak için sürekli bahaneler üretme,
. Uyuyacağını anlayınca ağlama krizleri yaşama ya da mızmızlanma,
. Korkarak/ çığlık atarak/ ağlayarak uyanma,
. Uyurken anne ya da babasını ısrarla yanında isteme,
. Uyku esnasında sık sık (6dan fazla) uyanma ve tekrar uykuya dalmada sorun yaşama gibi pek çok farklı şekilde ortaya çıkabilir.
Aileler bu tarz sorunlar yaşıyor ve bunu aşamıyorlar ise, mutlaka bir uzmandan yardım almalı veya konu hakkında bolca bilgi okuyarak bunu kendi çocuklarına uyarlayarak uyku eğitimi vermeye çalışmalıdırlar.
Uyku eğitimi iki şekilde olur:
1. Çocuk ne kadar ağlarsa ağlasın, sabredip, kendi kendine uyumasını sağlamaya çalışmak. (FERBER)
2. Doğal ve güvenli bir ortam sağlanarak, ilk etapta ebeveyn eşliğinde ve kısa zaman sonra kendi kendine uykuya dalmasını sağlamaya çalışmak.(CO-SLEEP)
Her iki yöntem de önerilebilir ve uygulanabilir yöntemlerdir. Hangi yöntemi seçeceğinize çocuğun kişiliğine göre ebeveynler olarak kendiniz karar verebilirsiniz.
1. FERBER YÖNTEMİ
En fazla uygulanan yöntemlerden biridir. Bu yöntemde çocuk mutlaka 7 aydan büyük olmalıdır. Ebeveynler ortak bir karar ve kararlılıkla hareket etmelidir. Bu yöntem uygulanırken, çocuğun ağlamasına dayanılamayarak eğitim yarıda bırakılmamalıdır, bırakılırsa süreç daha zorlu şekilde baştan başlar.
Yöntem şu şekilde uygulanır:
1. çocuğa uyku monotonluğu oluşturun (uyku öncesi masaj, gecelik giydirme, banyo yaptırma, odasına götürme vb.)
2. çocuğu odaya koyup ışarı çıkın ve ilk gün 3er dk aralıklarla kontrol edin.
3. diğer günler sırayla 5, 8, 10, 13, 15, 20 dk.lık aralıklarla kontrol edin. (kontrol sırasında aşırı ilgi göstermeyin, kucağa almayın, şarkı ninni vs söylemeyin, yalnızca kontrol edin)
Bu şekilde bebeğin 10 gün içinde kendi kendine uykuya geçmesi beklenir. Önemli olan, ebeveynlerin kararlı, tutarlı, planlı ve programa sadık bir şekilde davranmasıdır.
2. CO-SLEEP YÖNTEMİ
Ferber yöntemi uygulayamayan ebeveynler için uygundur. Her yaşta çocuğa uygulanabilir, Ferber’e göre kısmen daha doğal bir yöntemdir, süreç Ferber’den daha uzun işleyebilir. Bu yöntemi uygularken, sakin, huzur verici bir pozisyonda olmanız şart. Özellikle akşam enerji verecek besinleri kesmeniz, çocuğu gün içinde yeterli fiziksel aktiviteye sokarak, enerjisini boşaltmayı sağlamanız şarttır.
Yöntem şu şekilde uygulanır:
1. çocuğa Ferber’de olduğu gibi bir uyku monotonluğu oluşturun.
2. çocuğu odasına koyarak, ten teması olmadan yanına oturun ve konuşmayın.
3. uyuduğunda odadan çıkın ve 5 gece tekrarlayın.
4. daha sonra oda kapısında, oda dışında bekleyerek 15 gün boyunca kademeli olarak uzaklaşın ve tek başına uyumasını sağlamaya çalışın.
BU EĞİTİM YÖNTEMLERİNE BAŞVURMADAN ÇOCUĞUMA SAĞLIKLI BİR UYKU DÜZENİNİ NASIL OLUŞTURABİLİRİM?
1. Çocuğun uyumasına engel olan sebepleri keşfedin.
2. Bu sebepleri ortaya çıkarabilirseniz, ortadan kaldırmaya yönelik çalışmalar yapın.
3. Hafif seste,tamamen seste, gürültüde ya da karanlık, loş, ışıklı ortam… hangisinde daha rahat uyuduğunu keşfedin ve buna göre bir ortam oluşurun. Kimi anne gürültüde ya da aşırı aydınlıkta vs. uyutmaya karşı olabilir. Ancak unutulmamalıdır ki; önemli ve asıl olan, çocuğun yeterince uyumasını sağlamaktır.
4. Uykuyu bir ceza yöntemi gibi sunmayın.
5. Uyku öncesi (çok küçük bebekler hariç) yemek yedirme alışkanlığından vazgeçin. Yemek ve uyku arası en az 1 saat olmalıdır.
6. Çocuğunuza mutlaka uyku ritüeli oluşturun. Her gün banyo yaptırma, geceliklerini giydirme, evdekilere iyi geceler dileme, odaya gitme, masal okuma gibi sürekli bir durum oluşturun.
7. Mümkünse çocuğa ait bir oda kurun, bu mümkün değilse, uyuyabileceği en azından bir yatak oluşturun, her gün farklı koltukta, yatakta, yerde uyutmayın.
8. Yatağı için birlikte seveceği, pamuklu bir nevresim takımıı alabilirsiniz.
9. Uyumadan öne masal dinleyen çocukların daha hızlı uykuya daldıklarını unutmayın. (mutlaka masal okuyunca daha geç uykuya dalan çocuklar olacaktır, istisnalar olabilir ancak araştırmalar genel olarak daha erken uykuya daldıklarını gösteriyor.)
10. Her gün yaklaşık aynı saatlerde yatağa sokun.
11. Çocuğa seveceği bir uyku arkadaşı (pelüş bir oyuncak olabilir) alabilirsiniz.
12. Gün içinde yeterli fiziksel aktivite yapmasını sağlayın.
13. Çocuğun beslenmesinin uykuyu çok etkilediğini unutmayın ve yaşına uygun beslenme düzeni geliştirin.
14. Odasını temiz tutma, nemli, rutubetli olmamasına dikkat etme, böcekler vs için ilaçlama yapma, odayı havalandırma gibi temizlik kurallarına mutlaka uyun.
15. Çocuğu televizyonlu odada kesimlikle uyutmayın.
16. Çocuğu elinde tabletle, telefonla uyutmayın.
17. Uyku ile ilgili masallar okuyun.
18. Çocuğun korkuları varsa bunları dinleyin, hafife almayın ancak çok korkunç bir olay varmış gibi büyük tepkiler verip çocuğu daha fazla da korkutmayın.
19. Çocuğun yaşadığı stres konusunda çocukla konuşun ( okul korkusu olabilir, yalnız kalma korkusu, karanlık korkusu, öğretmen korkusu vs olabilir.) bu konuda gerekli görürseniz uzmandan yardım alın.
20. Uykudan önce (hatta her zaman) çocuğun huzurunu bozacak davranış ve tartışmalardan uzak durun.
Bu maddeleri arttırabilir, kendi çocuğunuza uyarlayabilir, size asla uygun olmayan şeyleri uygulamayabilirsiniz. Dikkat etmeniz gereken şey; çocuğunuzu iyi şekilde tanımak ve ona göre bir uyku düzeni oluşturmaktır. Uyku düzeni oluşturmak zor ve sinir yıpratıcı bir süreç olabilir. Şu bir gerçek ki; uykusu düzenli olan çocuk daha huzurlu olur, iştahı daha fazla olabilir, daha dikkatli olur, daha uyumlu olur, anne için de uyku saatlerinin düzenli olması büyük avantaj olabilir.
Uyku eğitimi vermek, evde kendi kendinize uyku düzeni oluşturmak ya da ” ne zaman uykusu gelirse o zaman uyusun, uyku eğitimine karşıyım” demek tamamen annenin ve babanın özgür iradesine kalmış bir şeydir. Hiç kimse kimseyi bu eğitimi alma, bu düzeni oluşturma konusunda zorlayamaz ve üzerinde baskı oluşturamaz.
Uyku düzeni sağlamada önemli olan; çocuğun mizaç ve gereksinimleridir.
Bu zor ve meşakkatli süreçte bütün ebeveynlere bolca sabır ve sonunda güzel bir sonuç diliyorum.
Derya AKSAY
Okul öncesi öğretmeni
@cocukegitimi